بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
       
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد












 
   

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 7/1/96   ویکی پدیا


دستبافته‌های کردستان



96/1/7 _ سایت اطلاع رسانی فرش ایران _ کارپتور
    
    

    قالی کردستان از دیر باز تا کنون
    کردستان ایران از دیدگاه قالیبافی دارای دو قطب فعال است که یکی از آنها شهر سنندج و دیگری بیجار است. قالیبافی و پیشرفت آن در سنندج را تا حد زیادی باید مرهون مقامات محلی دانست که در سده های قبل در آنجا حکومت می‌کرده‌اند و از این هنر و سایر هنرها حمایت می‌کرده‌اند. بنابراین می توان برای آن حداقل سابقه ای حدود ۱۰۰۰ سال را در نظر گرفت. ولی شهرت سنندج بیشتر به واسطه گلیم های بسیار نفیس آن که دارای آوازه جهانی است. ساختار دشت ها و کوهپایه های کردستان یکی از مناطق مهم گله داری کشور است که گوسفندان آن نیز معمولاً از نژادهای "کردی" و "مریوانی" است. پشم مصرفی در قالیبافی سنندج بیشتر از نوع دستریس و بسیار نازک است. تا حدی که گاهی اوقات تفکیک و تشخیص نخ های دستریس و کارخانه ای مشکل است . قالی های سنندج به روش ترکی چله کشی می شوند و چله ها امروزه از جنس پنبه می باشند. قالی های اصیل کردستان به ویژه سنندج از نوع یک پود ضخیم است که به نظر می رسد استفاده از یک پود در بافت قالی متاثر از دست بافته هایی چون گلیم ، گبه و ... باشد . ولی امروزه در بافت قالی ها از هر نوع پود استفاده می شود . دارهای مورد استفاده در مناطق شهری عمودی و از نوع ثابت است . رج شمار فرش های قدیمی سنندج بین ۱۵ و حداکثر ۲۵ متغیر بوده‌اند . اگر چه در معدود نمونه های نفیس و منحصر به فرد رج شمارهای بالاتر نیز دیده شده ، اما قالی های امروز سنندج دارای رج شماری بین ۲۵ تا ۳۵ هستند .
    
    یکی از ویژگی های بارز قالی هایی سنندج، پرزهای کوتاه آن است که معمولاً پرداخت و قیچی آن در زمان بافت صورت می گیرد. با وجود آنکه گره نامتقارن در میان اهل فن به "گره فارسی" و یا "گره سنه" (نام قدیمی آن شهر) معروف است ، با این حال فرش های سنندج با گره ای از نوع متقارن و یا به عبارتی گره ترکی بافته می شوند . بکارگیری الیاف کاملاً تابیده شده توسط قالیبافان موجب شده که گره های فرش آنان در پشت فرش به خوبی دیده شو د . تمایل بافندگان در نوع بافت بیشتر به قالی های "لول بافت" است.
    
    طرح های رایج
    طرح ماهی درهم ، عمده ترین طرح مورد استفاده قالی سنندج است . هر چند که در گذشته طرح های متنوعی در این شهر بافته می شد ، ولی امروزه ، بخش اعظم قالی های دستباف این شهر ، طرح ماهی درهم (هراتی) است که در قالب های گوناگون لچک ترنج (که در زبان محلی آن را کلاه فرنگ می گویند) ، سه ترنج و ... بافته می شود. اگر چه نمی توان طرح های گسترده را دسته بندی کرد ولی می توان آنها را تحت عنوان های ذیل بررسی کرد :
    
    طرح بته جقه
    جقه های کردستان با بته جقه های مناطق دیگر چون کرمان ، قم و ... تفاوت دارد مانند : جقه چارکی ، جقه توپی ، جقه بادامی ، جقه نیم گره ای ، جقه گره ای ، جقه و مروارید ، جقه و قندیل ، جقه زمردی ، جقه پا شتری و ...
    
    طرح گل فرنگ
    با ورود پارچه های خارجی به ایران ، کاربرد طرح گل فرنگ ، در بسیاری از صنایع دستی ایران رایج شد که از آن جمله گل فرنگ های متداول صنایع دستی در کردستان است . مثل "گل جرسه" که از پارچه های ژرسه فرانسوی گرفته شده است . "دسته گل" (گل محمدی) که شامل دسته های گل رز و یا "گل میرزا علی " و ... است .
    
    طرح گل و بلبل
    این طرح دسته هایی از گلها که همراه با شاخه هایی که بر روی آن پرندگان قرار دارند . در طرحی موسوم به "عروس و داماد" ، علاوه بر این گلها و پرنده ها ، آدمک هایی نیز اضافه می شوند.
    
    گل وکیلی
    زمینه ای پر از گل های تجریدی که در میان آنها نگاره های دیگری نیز نقش شده است. همانگونه که ذکر شد ; امروزه بافت این طرح های متنوع بسیار کم شده و می توان گفت; در پایان جنگ جهانی دوم ، بافندگان سنندج این طرح ها را کنار گذاشتند و اینک "ماهی سنه" از نقشه های رایج سنندج است.
    
    رنگبندی
    قالی های قدیمی سنندج دارای رنگ آمیزی بدیع و شفافی بودند که متأسفانه امروزه جای خود را به رنگ های بی‌ثبات و خام شیمیایی داده‌اند . استفاده از رنگ های لاکی سیر ، سرمه ای و آبی در رنگ آمیزی فرش های قدیمی سنندج اهمیت دارد . فرش های امروز سنندج علاوه بر رنگ های مذکور ، با کاربرد رنگ های نسبتاً ملایم تری مانند : کرم ، آبی روشن و لاکی روشن از تنوع بیشتری برخوردار است.
    رنگرزی
    رنگرزی در سنندج و سایر مناطق کردستان نیز چون بیشتر نواحی ایران ابتدا با رنگرزی گیاهی شروع شد و سپس با سهل الوصول بودن رنگ های شیمیایی ، رنگرزی شیمیایی در آنها رواج گرفت که این امر لطمه زیادی به کیفیت قالی های بافته شده در این شهر زده است .
    
    ابعاد
    به نظر می رسد که بافت قالی هایی با ابعاد کوچک در سنندج متداول است که تحت تاثیر بافته های عشایری آن منطقه می باشد . فرش ها در ابعاد مختلفی مانند پشتی ، ذرع و نیم، دو ذرع ، کناره ، شش مترمربعی و حداکثر نه مترمربعی بافته می شوند ، ابعاد بزرگ تر کمتر مورد توجه بوده‌اند .
    
    وضعیت فعلی
    بافت های امروزی سنندج اغلب یکنواخت بوده و مهارت بافندگان و طراحان آن در دهه های اخیر تغییر چندانی نکرده است. با مشاهده فرش های زیبا و مرغوب گذشته سنندج می توان به جرات ادعا کرد که مرغوبیت فرش های کنونی سنندج تا حدودی کاهش یافته است. از طرف دیگر عدم همخوانی طرح های ظریف ، اصیل و قدیمی سنندج با رنگ های شیمیایی (که امروزه مصرف می شوند) و بافت دو پود ، موجب افت کیفیت قالی سنندج شده است. از آنجایی که بخش اصلی بافندگان و رنگرزان استان کردستان را زنان و دختران تشکیل می دهند و عمدتاً بخش عظیمی از کار قالیبافی در تمامی مراحلش در منزل انجام می گیرد ، لذا تعداد کارگاه هایی که در زمینه قالی سنندج فعالیت دارند ، نسبت به اکثر مناطق دیگر کمتر است . به طوریکه طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی در تابستان ۱۳۸۰ در سراسر استان کردستان فقط ۲ کارگاه ریسندگی و ۷ کارگاه رنگرزی ثبت شده ، وجود داشت .
    
    قالیبافی
    قالی بافی در کردستان بسیار رایج است و نام کردستان همیشه مترادف با مهمترین قالیهای دستبافت بوده که با کمال ذوق و سلیقه پدید آمده است و قالی افشار و سنندج و بیجار و بوکان امروز شهرت جهانی دارد و به تحقیق یکی از پر ارزشترین فرشهای ایران است بیشتر طرحهای مورد استفاده قالیبافان در کردستان طرحهای شکسته بوده و به ندرت از طرحهای دیگر استفاده می شود، از میان این طرحها می توان به طرح ماهی درهم (هراتی)، ریز ماهی نقش بته ای، گل وکیلی، گل میرزا علی، گل مینا و شاخ گوزن و میناخانی اشاره کرد.
    
    فرش‌های ایلیاتی و روستایی
    قالی‌های بافت روستا به دلیل استفاده از پودهای ضخیم پشمی، دارای بافت سنگین و پرزهای بلند و گوشتی هستند. از این‌رو، آنها را در اصطلاح محلی «خرسک» می‌نامند. طرح این قالی‌ها بیشتر هندسی است. طراحی این فرش‌ها به صورت «ذهنی بافت» اجرا می‌شود؛ به این معنی که هر بافنده در بافت نقشه‌ای خاص مهارت می‌یابد و طرح کلی آن را در ذهن خود حفظ می‌کند و هربار بر طبق سلیقة خود آن رامی بافد. رنگ زمینه بیشتر این قالی‌ها تیره است و طرح‌ها با تضاد رنگی مشخص بر آن قرار می‌گیرد.
    
    فرش بیجار
    ویژگی شاخص فرش بیجار، ساختار متراکم این قالی‌هاست. بافت آنها به گونه‌ایست که نمی‌توان آن‌ها را تا کرد. در مراحل اولیه تجارت فرش، این گونه فرش‌ها را «لول» می‌نامیدند. این کلمه بیانگر استحکام بیش از حد فرش‌های بیجار است. برای تولید این فرش که مانند تخته محکم است، یک پود بسیار ضخیم را علاوه بر یکی دو پود نازک، وارد بافت فرش می‌کنند. این عمل به صورت متناوب در تار و پود فرش تکرار می‌شود. با کوبیده شدن گره‌ای فرش توسط شانه آهنی، بافت فرش بسیار محکم‌تر می‌شود. نقش فرش‌های این منطقه بیشتر شامل طرح‌های منظم است و به نسبت نوع روستایی آن، دارای خطوط ملایم‌تر و نقش مایه‌های طبیعی‌تری است. در این طرح‌ها، نقوش کلاسیک ایرانی بزرگ شده و در کنار نقش‌هایی که تحت تأثیر مدل‌های روستایی و قبیله‌ای است، دیده می‌شوند. این قالیچه‌ها که از جذابیت و گیرایی خاص برخوردارند، بافتی ظریف دارند و اصالت و سادگی در طرح و رنگ آنها مشهود است. قالیچه سنندج از لحاظ سبک کاملاً متفاوات است و با محصولات دیگر نقاط ایران هیچ شباهتی ندارد. قدمت، کیفیت و ظرافت قالی سنندج به حدود سه قرن پیش یعنی زمان تبدیل شدن سنندج به مرکز استان کردستان باز می‌گردد.
    
    گلیم بافی در سنندج
    قدیمی‌ترین گلیم کشف شده در ایران گلیمی است که به ۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تعلق دارد. درباره سابقه گلیم‌بافی اطلاعات چندانی نداریم اما آنچه به طور یقین می‌توانیم بگوییم این است که گلیم جزء اولین صنایع دستی ایران به شمار می‌آید که از آن به عنوان زیرانداز گرم و محکم و مقاوم برای نگه‌داری و حمل اشیاو آذوقه روستاییان استفاده می‌شده است. در ایران چندین نوع بافت گلیم داریم که مشهورترین وپر استفاده ترین آن نوع چاکدار است، بافت چاکدار موجب ایجاد ظریف ترین بافت گلیم می‌شود. در سنندج نوعی از گلیم بافته می‌شود که از ویژگی‌های خاص این شهر است و از نوع بافت چاکدار است. نقشها اغلب شامل گل وبته ومو رونده و زنبور عسل است و در ترنج میانی دارای یک نقش جدولی ویا مشبک است که در داخل هر یک از آنها دسته گلهای کوچکی معروف به طرح هراتی قرار دارد. در ایران به جز سنندج نمیتئانیم از گلیم‌های سجاده‌ای سخنی به میان آوریم. گلیم‌های سجاده‌ای که در سنندج بافته می‌شود، محراب پیاری شکل آنها ممتاز است. در گلیم سنندج نقوش متفاوتی است که هر کدام در کل نام ویژه‌ای دارد واجزا آن نیز هر کدام دارای نامی هستند. نقوش سنتی رایج در کردستان عبارت‌اند از:ماهی در هم، گل چینی، گل میرزا علی، گل وکیلی، گل جرسه، گل فرنگ، گل و گلدان، گل چایی، دست و دلبر، نقشه موسایی،نقشه قفقاز، گل و طوطی، بازو بند، محرمات، قاب قرآن و در سالهای اخیر نقشه‌های دیگری چون توت فرنگی، گل جرسه پیوندی در ردیف نقشه‌های سنتی قرار گرفته است.
    
    گلیم بافی
    مشهورترین گلیمهای کردستان، سنه است که اکنون شامل سنندج و اطراف آن می‌شود، این منطقه از مراکز مهم تولید قالی و گلیم‌های کردستان به شمار می آمده است. سنه از زمان سلطنت صفویان پایتخت کردستان بوده است و تاثیر صفویان در گلیمهای به جای مانده از قرون هجدهم، نوزدهم و اوایل قرن بیستم به وضوح دیده می‌شود. گلیم‌های قبایل سنجابی و جاف تحت تاثیر آویزهای زربافت و قلاب دوزی شده صفوی است، گلیمهای سنه چه از نظر فنی و چه از لحاظ زیبایی شناسی با دیگر گلیم‌هایی که توسط قبایل و چادرنشینان کرد بافته شده، تفاوت دارد. در بافت آنها نوعی ذوق هنری دیده می‌شود و بیش از گلیم‌های دیگر به فرش‌های گره دار ایرانی شبیه است.
    
    موج بافی
    موج یا رختخواب پیچ بیشتر در مناطق روستایی و کما بیش در مناطق شهری مورد استفاده است. از موج در ماه‌های سرد سال به عنوان روانداز استفاده می‌شود. ماده اصلی موج، پشم است. طول یک موج معمولاً ۲/۲۵ متر است و عرض آن را چهار تخته باریک تشکیل می‌دهد. این چهار تخته به عرض ۹/۵متر، یک جا به دستگاه موج بافی بسته می‌شود.
    
    جانماز یا سجاده
    جانماز یا سجاده تولید دیگر کارگاه موج‌بافی است. این بافته چنان که از نام آن بر می‌آید، زیراندازی برای ادای نماز است که همیشه پاک و منزه نگه داشته می‌شود و پس از انجام نماز جمع می‌شود. قطع جانماز کوچک و حدود ۱۵۰×۱۰۰ سانتی‌متر است و از دو تخته تشکیل می‌شود.
    
    نمد بافی
    نمدبافی در کردستان با سابقه طولانی کردها در امر دامداری ارتباط تنگاتنگ دارد. مزایای نمد به عنوان عایقی در برابر رطوبت، گرما و سرما و نیز استحکام قابل توجه این فراورده، آن را به وسیله مناسبی برای زندگی در کوهستان و مناطق سردی چون کردستان بدل ساخته است.
    
    شالبافی
    شال یک نوع پارچه است که برای تهیه لباس کردی مورد استفاده قرارمی گیرد. 


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  صنایع دستی کردستان 


 
  فرش چيست؟
  فرش در ايران
  فرش در جهان
  تاريخ فرش
  مواد اوليه
  طرح و رنگ
  ساختار و اجزاء
  ابزارهاي قالي بافي
  دارهاي قالي بافي
  آسيب شناسي قالي
  نگهداري قالي
  مرمت قالي
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.