بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد




 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 23/12/82


ورامين گلستاني از فرشهاي عشايري و روستايي ايران

شهرستان ورامين در جلگه صاف و حاصل خيز واقع شده و محدود است از جنوب به درياچه نمك و كوير ، از مغرب به حسن آباد قم و از شمال به دامنه هاي جنوبي كوه البرز و از مشرق به گرمسار . ورامين جايگاه خاص و مشخصي در فرهنگ فرش ايران دارد ، چون توانسته مجموعه اي از همه گروهاي قومي ايران را در خود جاي دهد . ورامين به دليل نزديكي به ري كه شهري كهن و تاريخي بوده و همچنين همجواري با تهران كه در سال 1212 توسط رضا خان قاجار پايتخت كشور شد گسترش پيدا كرده و توانسته كساني را كه بدنبال نزديكي به شاه دربار شاه بودند را خود جاي دهد .موقعيت جغرافيايي و آب و هوايي ورامين سبب شده كه هم ج�


تمركز جمعيت در ورامين :
    در شمال ورامين كردها و لرها در جنوب عربها و در مشرق و غرب تركها ساكن هستند .
    سكونت دو قوم كرد و لر نسبت به ديگر اقوام ساكن در ورامين قدمت بيشتري دارد . آنها نقش بيشتري هم در بافتهاي وراميني ايفا كرده اند .
    اولين لر ها توسط شاه عباس اول به ورامين تبعيد شده اند كه مشخص ترين گروه از لرها ي ورامين اقوامي از ميناخانيها – سيري ها و ميرزاييها هستند . از مهمترين بافتهايشان مي توان به خورجين ها اشاره كرد كه روي آن پيچبافي هايي ديده ميشود .
    لر هاي ورامين به خاطر حفظ اصالتهاي قديمي خود داراي بافتهايي مشابه بهم هستند كه به راحتي نمي توان آنها را از هم تشخيص داد ولي تشخيص بافتها يشان از ديگر اقوام ساكن در ورامين كار مشكلي نيست . آنها در طراحي از عوامل طبيعت استفاده مي كنند مثل هندسي – لوزي لوزي و بوته هاي منظم .
    ورود كرد ها به ورامين باز هم به دوران صفوي بر مي گردد و از مشخصترين گروههاي كرد ورامين مي توان به پازوكيها – قوچانيها و بيجاري ها اشاره كرد .
    نقوش كردها نقشي مكرر است مثل طرح ميناخاني يا لوزي مكرر . بافتها ي آنها ارتباط ريشه اي را ندارد . از مهمترين بافتهاي كردها ورامين مي توان به رو كرسي ها اشاره كرد كه گليم بافت و برخي گليم و فرش بافته شده اند.
    از ديگر بافتهاي كردها ي ورامين مي توان به خورجين – گليم – فرش اشاره كرد .
    ترك هاي ورامين از لحاظ تنوع بيشترين تنوع قومي را در ورامين دارند از مهمترين اقوام ترك : قشقايي ها – شاهسونها – افشارها و نفرها و آصانلوها هستند كه آصانلوها از مهترين اقوام ترك ورامين هستند كه توسط محمد خان قاجار از زنجان به گرمسار تبعيد شده اند .
    از مهترين مشاغل آصانلوها پرورش شتر و حمل و نقل غله و محصولا ت كشاورزي منطقه بوده است .
    ترك هاي ورامين همه نوع فرش و گليم . محفظه بافته اند از آن جمله فرشها ي يك طرفه (يك طرف نقش دار و بقيه گليم ساده ) است كه آصانلوها از زنجان به ورامين آورده اند .
    عربهاي ساكن در ورامين بيشتر از منطقه فارس هستند كه توسط سلاطين زند و افشار به اين منطقه تبعيد شدند مفرشهاي يك طرفه فرش و خورجين هاي پرز بافت كه رنگهاي تيره در انها به كار رفته از مهمترين بافتهاي عرب هاي ورامين هستند از مهمترين نقوشي كه در بين اقوام مختلف ورامين ديده ميشود نقوش هندسي است كه در زيلو ها با دو رنگ متضاد سفيد و سورمه اي يا قرمز و سبز بافته شده است ازديگر نقوش مرسوم در ورامين :
    نقوش ستاره اي شاهسونها است كه به صورت هشت پر يا ستاره اي خرچنگي در گليم ها – جل اسبها – سفره و ... ديده ميشود .
    خصوصيتهاي فرشهاي وراميني :
    1-فرشها و دست بافت ها ي ورامين داراي پشمي براق و نرمي هستند كه وقتي اين پشم ها رنگ مي شود درخشش خاصي دارد .
    2-از رنگهاي سرمه اي و آبي استفاده زيادي ميشود از رنگها قرمز و نارنجي و سبزو قهوهاي و بادم جاني هم به مقدار متعادل ، ولي به رنگ زرد توجه كمتري شده مگر توسط لرها .
    3- نوع گره مورد استفاده در ورامين تركي مي باشد ولي بافندگان قمي و كاشاني ساكن در ورامين با دست از گره فارسي استفاده ميكنند اما در عموم بافتها از قلاب براي بافت استفاده مي كنند .
    4- نوع بافت قالي در ورامين در كلاس پشمي با قالي هاي بيجار برابري مي كنند و از لحاظ تراكم بافت با پشم و پود 15/1 و چله 12/1 با نخ بيست پنبه حتي بهتر از قالي بيجار مي باشد .
    5- فرش ورامين از ديرباز بصورت 100% پشم بوده كه از پشم شتر و گوسفند و با رنگهاي گياهي بافته مي شده مثلا براي رنگ زرد خردلي يا اكر از كاه گندم ديمي و براي رنگ قرمز از رناس استفاده مي گردند .
    6- رجشمار فرشهاي ورامين 35 الي 40 مي باشد كه معمولا از 40 استفاده مي كنند .
    7- ابريشم در فرشهاي ورامين ديده نمي شود مگر در گلهاي ريز .
    8- دارهاي قالي در ابتداي روي زمين و به صورت دوره گرد بود ولي امروزه دارهاي مورد استفاده ايستاده فندك دار است .
    9- قطع مناسب و متعارف فرش هاي ورامين يكي ديكر از خصوصيات اين منطقه است كه 50/2طول و 5/1 عرض دارد .
     نقوش ورامين :
    1- ميناخاني : ( اين طرح توسط دختري به نام مينا كه نام پدرش خاني بود بافته و به سر محل آورده مي شود بزرگان مي پرسند اين فرش را چه كسي بافته همه مي گويند مينا خاني بافته و از آن پس اين طرح را به نام ميناخاني مي خوانند ) ساختمان اصلي اين طرح متشكل از چهار گل هشت پر است كه بر روي قالي به شكل دايره يا بيضي قرار دارد ، اين قاب در تمام فرش تكرار شده و در مركز اين قاب گل شا عباسي ديده مي شود . مينا خاني اصيل 23 رج بيشتر ندارد ولي اخيرا تا پنجاه رج هم بافته ميشود .
    

    2- ضل سلطاني (گلداني ) : ( روستايي در قلعه اي در پنچ فرسنگي قم بوده كه اين آبادي خاني به نام ضل سلطان داشت او از پرنده هاي متنفر بود و همه روزه به شكار پرنده ها مي رفت روزي طراحي او را در هنگام شكار پرنده مي بينند و به او مي گويد من كاري مي كنم تا اين پرنده ها هر روز زير پاي تو له شوند پس قالي مي بافد كه در آن طرح گلدان و پرنده ديده مي شود آن را زير پاي خان مي اندازد و مي گويد حالا اين ها را هر روز له كن و ار آن پس به اين طرح ضل سلطان مي گويند )
    

    3- پا شتري ( اين طرح از رد پايي كه شتر در بيابان از خود بر جاي مي گذاشته اقتباس گرديده است ) .
    

    4- شاه عباسي بندي ، اين طرح 50 سال است كه در ورامين بافته مي شود .
    5- داراخلي ( شانه اي ) : اين طرح تكرار يك تكه كوچك شانه اي شكل 2 طرفه قديمي است كه به صورت لوزي لوزي – محرابي و راه راه است .
    6- قلم مشكي.
     البته دو طرح دارخلي و قلم مشكي در حال حاضر بافته نمي شود وامروزه با صادرات فرش و سليقه بازار و مصرف كنند تغييراتي در طرح هاي مختلف داده شده برخي از رنگها و حيوانات حذف شده است .
    بافته هاي ورامين :
    1- رو كرسي ها كه گليم بافت و چهار گوش هستند .
    2- سفره ها : سفره ها براي وراميني ها مقدس و جنبه عرفاني دارند و اغلب بدون نقش بافته مي شود . در ورامين دو روستاي خالد آباد و كوير آباد ( كبير آباد ) سفره هايي با طرح گليم و قالي در حاشيه مي بافند .
    3- خورجينها: ورامين از غني ترين بافت خورجين در زمين است و اين به خاطر تنوع قوي ورامين است
    الف ) خورجين هاي پرز بافت كه بافتي زمخت دارند .
    ب ) خورجين هاي تركيب گليم و فرش
    ج ) خورجين هاي تمام گليم
    4 - مفرش ها : بزرگترين محفظه ورامين است كه به هنگام كوچ لوازم خانه . رختخواب را در ان انباشته و روي شتر مي گذارند . بيشتر مفرش ها به صورت فرشي است .
    5 – نمكدانها : جز محفظه هاي ورامين است گلو گاهي بر بدنه أن بافته اند كه به اندازه اي است كه يك دست از أن عبور كند . طرح اين نمكدانها يا تمام فرش است يا فرش گليم .
    6 – رو انداز هاي حيوانات مثل جل اسب و جل شتر ،كه جل اسب شكلي U شكل دارد، جل شتر همانند روكرسي است كه در وسط آن شكافي براي كوهان شتر در نظر گرفته اند . اين رو اندازها بعنوان عرق گير روي حيوانات انداخته مي شود تا عرق آنها را خشك كنند كه جنس آنها معمولا از پنبه و پشم است .
    
    منابع:
    كتاب دست بافتهاي عشاير ورامين ( پرويز تنا ولي )
    استاد بيژن اربابي ( استاد دانشگاه )
    آ قاي علي خسروي ( مدير عامل تعاوني فرش ورامين )
    آقاي اصغر آقا بيك ( مدير عامل شركت بيتا بافان ورامين )
    خانم فاطمه قنبري ( كارمند شركت بيتا بافان ورامين )
    آ قا يوسف اردستاني ( كارمند شركت بيتا بافان ورامين )
    آقاي حيدر عرب(تاجر فرش ورامين)
    با تشكر از استاد مربوطه استاد احراري ( عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد طبس.)
    تهيه و تنظيم : اسماعيل احتمالي ( دانشجوي فرش ، واحد طبس ) 




 
  پيشخوان
  مراکز آموزشی
  دانشگاه هاي دولتي
  مراکز علمي-کاربردي
  دانشگاه آزاد
  هنرستان ها
  مرکز تحقيقات فرش دستباف ايران
  تورهای آموزشی گردشگری فرش دستباف Persian Carpet Educational Tours
  بانك جامع اطلاعات نان و گندم ايران
  پژوهشکده هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی
  همایش گنجینه های از یاد رفته هنر ایران
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.