بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد






 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 28/1/96   روزنامه اطلاعات


گره مشكلات بر تار و پود فرش



96/1/28 _ سایت اطلاع رسانی فرش ایران _ کارپتور
    
    
    فرش دستباف ايران از پازيريك تا بازارهاي جهاني ـ بخش نخست
    
    قديمي‌ترين فرش دستبافت ايراني به سال 1949 ميلادي مطابق با 1328 خورشيدي در دومين مرحله کاوش‌هاي باستان‌شناس روسي، «رودنکو» در منطقه «پازيريک» در جنوب سيبري مركزي روسيه کشف و «فرش پازيريک» ناميده شد. «رودنکو» در کتابي که به مناسبت اين اکتشافات در سال 1953 ميلادي در روسيه منتشر کرد، درباره فرش مکشوفه توضيحات مفصلي نگاشت و آن را صراحتاً کار ايران و قديمي‌ترين فرش ايراني در دنيا معرفي کرد. او نوشت: «بدون اينکه بتوانيم به طور حتم بگوييم اين فرش کار کداميک از سرزمين‌هاي ماد، پارت(خراسان قديم) يا پارس است، تاريخ فرش مذکور و پارچه‌هايي که در پازيريک کشف شده است، قرن پنجم و يا اوايل قرن چهارم پيش از ميلاد تشخيص داده مي‌شود.‏
    
    در زمان تسلط مغول‌ها
    (قرن سيزدهم و چهاردهم ميلادي) قالي بافي به سطح بسيار رفيعي از زيبايي وتکنيک رسيد و شکوفايي اين صنعت شايد با حکومت غازان خان (1307 ـ 1295 ميلادي) مصادف بود.‏
    اما اوج قالي کلاسيک ايراني را که از آن به عنوان رنسانس قالي ايران ياد مي‌شود، زمان سلاطين صفوي به ويژه زمان حاکميت شاه طهماسب اول و شاه عباس کبير ثبت کرده‌اند. از اين دوران حدود 3000 تخته فرش به يادگار مانده است که درموزه‌هاي بزرگ دنيا يا در مجموعه‌هاي شخصي نگهداري مي‌شوند.‏
    در قرن نوزدهم ميلادي قالي‌هاي ايراني، به ويژه فرش‌هاي نفيس ناحيه تبريز به اروپا راه يافت و صنعت فرش با فرستادن آن به اروپا از راه تبريز به استانبول، دوباره رونق گرفت. در اواخر قرن نوزدهم ميلادي بعضي از شرکت‌هاي اروپايي و آمريکايي به ايران آمدند و اين هنر و صنعت را به بازار کشورهاي خودشان فرستادند.‏
    امروزه، بافتن فرش به گسترده‌ترين هنر دستي در ايران تبديل شده و همين‌طور در خارج از کشور هم به خوبي شناخته شده است. فرش‌هاي ايراني امروز از شهرت و اعتبار خاصي به دليل رنگ و تنوع و الگوهاي گوناگون آنها، برخوردار است.‏
    در عصر حاضر اما اين صنعت به علت غفلت‌هاي مسئولان ذي‌ربط داراي رقبايي شده است و کشورهاي رقيب به دليل بهره‌مندي از نيروي ارزان كار، توانسته‌اند در مقابل صنعت فرش ايران قد علم کنند.‏
    
    جذب نخبگان فرش ايران
    محمدرضا منصوري ـ عضو کميسيون صنايع ومعادن مجلس شوراي اسلامي درباره رقيبان فرش ايران در جهان مي‌گويد: کشورهاي رقيب با جذب نخبگان و انتقال دانش صنعت فرش ايران، بازار جهاني را دراختيار خود قرار مي‌دهند.‏
    وي مي‌افزايد: رقباي ايران در هنر و صنعت فرش دستباف از جمله چين، هند و پاکستان با جذب متخصصان و کارشناسان فرش از شهر‌هاي صاحب سبک مانند کاشان، قم و تبريز در راه تصاحب اين بازار گام برداشته‌اند و هر روز بر تعداد رقيبان صنعت فرش ايران افزوده مي‌شود و مسولان امر بايد با تربيت نيروي انساني علاقه‌مند وحمايت ازآن، جاني دوباره به صنعت فرش ايران ببخشند.‏
    عضو کميسيون صنايع ومعادن مجلس شوراي اسلامي خاطرنشان مي‌کند: تحول در سيستم آموزش و پرورش و ارائه هدايت‌هاي تحصيلي‌ مهارتي براي تربيت جوانان کارآفرين به ويژه در صنايع چند هزار ساله و سنتي مانند فرش دستباف، يکي از بهترين راهکارها در اين زمينه است.‏
    به اعتقاد وي، رقباي فرش دستباف ايران از گراني آن به نفع خود براي دست يابي به بازارهاي جهاني استفاده مي‌کنند که در اين خصوص لازم است با ارائه تسهيلات خاص و تهيه مواد اوليه مقرون به صرفه، قيمت تمام شده فرش کاهش يابد.‏
    
    خريداران فرش‌هاي ارزان قيمت
    حسين محسن‌پور، کارشناس فرش اداره كل صنعت و معدن استان فارس نيز مي‌گويد: جعل و کپي‌برداري از نقشه‌هاي فرش ايراني از سوي کشورهاي چين، نپال، هند و بنگلادش سبب ‌شده است که فرش با نقشه ايراني اما با کيفيت و قيمت نازل در بازارهاي جهاني عرضه شود و بازار فرش دستباف ايراني را با مشکل روبه‌رو کند.‏
    به گفته وي، عمده بازار فرش استان فارس و به‌طور کلي فرش دستباف ايران، کشورهاي اروپايي است و به دليل اين که در سال‌هاي اخير بودجه سبد خريد خانوارهاي اروپايي‌ کاهش يافته است، خريد فرش باکيفيت هم از سوي اروپايي‌ها کاهش نشان مي‌دهد و از اينرو بيشتر به دنبال فرش ارزان قيمت هستند. ‏
    
    كمك دولت به صنعت فرش ‏
    محسن شرکا ـ دبيرکل خانه صنعت و معدن ديگر کارشناسي است که تأسيس يک نهاد تخصصي مستقل با حضور ارگان‌هاي ذي‌ربط به عنوان زير مجموعه اين نهاد را امري ضروري مي‌داند و مي‌افزايد: نگاه جزيره‌اي به صنايع هويتي ايران مانند فرش، زعفران و پسته باعث ايجاد خسارت و آسيب‌هاي جبران‌ناپذير بر آينده اين صنايع مي‌شود و بايد به صورت يک زنجيره از مبدا تا مقصد بررسي‌هاي لازم براي ارتقاي اين صنعت انجام شود. ‏
    وي با اشاره به لزوم ارائه ترفندهاي بازاريابي براي ارتقاي صادرات و دست يابي به سهم بيشتري از بازارهاي جهاني، مي‌گويد: بايد طراحي و توليد فرش با توجه به سليقه مصرف کنندگان بازار‌هاي هدف صورت بگيرد.‏
    بايد خاطرنشان مي كند:كه در داخل کشور نيز تنگناهايي همچون چند برابر شدن نرخ مواد اوليه در دولت قبل، بي کيفيت شدن مواد اوليه افزايش دستمزد قاليبافان و مشكلات صادرات موانعي را پيش روي توليد و مصرف کنندگان فرش قرار داده است.‏
    محمدرضا فياض‌زاده اسفنجاني‌ـ عضوهيات مديره شركت تعاوني فرشبافان آذربايجان شرقي به گزارشگر روزنامه اطلاعات مي‌گويد:‎‏ عمده مشكل صنعت فرش مقرون به صرفه نبودن توليد آن است و به همين دليل اغلب بافندگان به كارهاي ديگري از جمله كارگري و كشاورزي روي آورده‌اند. از جمله در شركت تعاوني‌ما كه حدود 200 عضو داشت، اعضا بايد به كارهاي ديگري هم مشغول باشند تا امكان امرار معاش برايشان فراهم شود.‏
    مثلا در يك قالي 9 متري خطيبي 53 رج دار حدود 7 ميليون تومان مواد اوليه به كار رفته است و قيمت تمام شده آن 36 تا 5/37 ميليون تومان است. حالا در اين بازار كساد اگر كسي بيايد 40 ميليون تومان و حتي 39 ميليون تومان نقد خريد كند، كلاً همان را بالا مي‌اندازيم.‏
    وي مي‌افزايد: كارگري كه روزانه 20 هزار تومان كار مي‌كند، اين خودش بزرگترين مشكل است كه توانايي و قدرت خريد و زندگي ندارد. از جمله خودم در تبريز كارم به بيمارستان افتاد و گفتند اول يك ميليون تومان واريز كن، بعد برو براي مداوا كه نتوانستم. همچنين در بخش مواد اوليه جنس دولتي به ما نمي‌دهند. مثلاً رنگ چيني به كشور وارد مي‌شود كه خيلي روي كيفيت تأثير گذاشته است.‏
    رنگ اروپايي كه 2 سال پيش كيلويي10 هزار تومان بود، الان 330 هزار تومان به فروش مي‌رسد و رنگرزها به ناچار به رنگ چيني رو آوردند كه اين موضوع روي كيفيت فرش خيلي تأثير گذار است. به همين دليل با اينكه مردم پول زيادي بابت خريد فرش مي‌دهند، اما با يك بار شستن كيفيت فرش بسيار افت مي‌كند. در ضمن آن زمان رنگ فروش رنگ با كيفيت را با چك مي‌فروخت، اما الان فروشنده حتي براي رنگ چيني ناز مي‌كند و پول رنگ را نقد مي‌گيرد. ‏
    قيمت مواد اوليه تا 20 سال پيش خيلي خوب بود، به طوري كه قيمت مواد مورد نياز يك فرش 300 هزارتومان مي‌شد، اما اكنون به 7 ميليون تومان رسيده است. تازه اگر بافنده خودش اين پول را نداشته باشد بايد از بانك وام بگيرد كه باز هم قيمت تمام شده فرش افزايش مي‌يابد.‏
    
    كاهش قدرت خريد مردم
    فياض‌زاده اسنفجاني در ادامه سخنانش مي‌افزايد: قالي را كه شركت تعاوني مي‌خرد، بعضاً 4ـ3 ماه طول مي‌كشد تا آن را بفروشد، زيرا قدرت خريد مردم هم خيلي ضعيف شده است. مردم مي‌گويند فرش خيلي گران است، بافندگان به دليل حقوق و دستمزد پائين علاوه بر اينكه نمي‌توانند به تك شغلي اكتفا كنند، بلكه حتي در مواردي به علت فقدان توانايي پرداخت حق بيمه، مجبورند بيمه خود را هم قطع كنند.‏
    همچنين به علت دو شغله شدن بافندگان، مامور بيمه وقتي مي‌بيند بافنده در حال قالي‌بافي نيست، اقدام به قطع بيمه او مي‌كند، در حالي‌كه نبود او در پشت دار قالي ناشي از فشارهاي زندگي و انجام چند كار براي امرار معاش است. همچنين طراح هم به بافندگان فشار زيادي مي‌آورد، به طوري كه مي‌گويد اگر فرشت را به من مي‌فروشي، طرح آن را به قيمت يك ميليون تومان مي‌فروشم، اما اگر به من نفروشي، طرح را 4 ميليون تومان مي‌دهد كه اين هم قيمت تمام شده فرش را بالا مي‌برد. ‏
    وي مي‌افزايد: متاسفانه در دولت قبل و در سال91 قيمت مواد اوليه تا 3 برابر افزايش يافت و قيمت قالي 2 برابر رشد كرد كه اين امر قدرت خريد مردم و كيفيت فرش‌ها را بسيار كاهش داد.‏
    فياض‌زاده مي‌گويد: بافنده به ازاء 100 درصد هزينه بايد 120‏‎ ‎درصد درآمد داشته باشد، اما درآمد او ميانگين ماهانه 600‏‎ ‎هزار تومان يعني درآمدي معادل 30‏‎ ‎درصد هزينه‌هايش است و در اين رابطه خانواده‌هاي بسياري از ميان بافنده‌ها را مي‌شناسم كه نمي‌توانند ماهي يك كيلوگرم گوشت بخرند. مردم هم كه به عنوان خريدار، قدرت خريد فرش با اين قيمت‌هاي بالا را ندارند.‏
    
    پايين كشيدن دارهاي قالي ‏
    يک کارشناس طراحي و بافت نقشه فرش از چهارمحال و بختياري نيز گفته‌هاي اين توليد کننده را چنين تکميل مي‌کند: به دليل نداشتن صرفه اقتصادي فرشبافي، امروزه کمتر کسي به سمت بافت فرش روي مي‌آورد و دارهاي قالي بسياري از زنان و دختران روستايي در اين استان، در گوشه انبارها جا گرفته است. ‏
    ليلا اميني خاطرنشان مي‌کند: با تغيير سبک زندگي و ذائقه مردم، فرش‌هاي ماشيني و کف پوش‌هاي جديد جاي خود را به قالي‌هاي دستباف ايراني داده است و مشکلات ناشي از رکود بازار، تغيير ذائقه مردم در خريد قالي و بعضا تحريم‌ها، باعث روي گرداني قالي بافان نسبت به هنر فرش دستباف شده است. ‏ وي اين را هم يادآور مي‌شود که با وجود مشکلات فراوان و فقدان حال و روز خوش براي صنعت و هنر فرشبافي، هنوز افرادي هستند که چراغ فرش دستباف را روشن نگه داشته‌اند. ‏
    اين کارشناس طراحي و فرشبافي ادامه مي‌دهد: براي به دست آوردن بازار مصرف بايد بازاريابي و نوآوري در طراحي‌ها و نقشه‌هاي فرش انجام شود. حمايت دولت از بافندگان فرش در قالب خريد تضميني فرش‌هاي توليد شده، بيمه قالي‌بافان، پرداخت تسهيلات به بافندگان فرش، تامين مواد اوليه و ابزار بافت فرش به صورت تعاوني و اقساطي مي‌تواند گام مهمي در راه ايجاد انگيزه و رغبت فرشبافي در استان آذربايجان شرقي شود. ‏
    به گفته وي، توجه بيشتر مسئولان به فرش دستباف و تسهيل شرايط توليد، بازاريابي و صادرات فرش در استان‌ها نه فقط از ديدگاه اقتصادي، بلکه از منظر بخش‌هاي فرهنگي و اجتماعي نيز ضروري و داراي ارزش افزوده بسيار است.‏
    در اين ميان يک بازرگان فرش، اما نظري متفاوت از فياض‌زاده دارد و مي‌گويد: براي پيشرفت اين حرفه از دولت تقاضاي كمك داريم. زيرا 15 تا 20 درصد شهروندان ايراني مستقيم يا غيرمستقيم با خريد و فروش فرش درگيرند. بنابراين حمايت دولت موجب مي‌شود كه فرش از دست رفته ايراني رو به احيا بگذارد. ‏
    سيدجعفر كابليان مي‌افزايد: عدم تبليغات، گراني بيش از حد فرش و پرداخت يارانه‌كه بافندگان را تنبل كرده است، صنعت فرش را در رکود فرو برده است. ‏
    ‏ به گفته وي، در ابتداي كار بافندگي بايد به بافنده پول داد و وقتي فرش آماده شد، يك هزينه كلان دارد. بافندگان در گذشته 60 هزار تومان بابت 100 گره مي‌گرفتند، اما اکنون 350 تومان مي‌گيرند يا در روز 15 تا 20هزارتومان اجرت مي‌خواهند. آيا درآمد مردم امروزه 7 برابر شده است كه بافندگان 7 برابر دستمزد دريافت مي‌کنند؟ حتي برخي از بافندگان با گرفتن يارانه كار را هم كنار گذاشته‌اند كه البته از جهتي بهتر شده است و آن كم شدن عرضه فرش است. به هر حال باتوجه به مسائل ياد شده، اين حرفه روز به روز ذليل‌تر مي‌شود تا در نهايت از ميان برود.‏
    
    تنگناهاي گبه بافان
    گبه، شهرتش را مديون دستان هنرمنداني است که براي آفرينش آن، دار را روي زمين آماده مي‌کنند و آنقدر نخ‌ها را کنار هم مي‌نشانند وگره مي‌زنند تا قد بکشد و همان شود که مي‌خواهند.‏
    ‏ برجسته‌ترين صنايع دستي و خانگي رايج در برخي روستاهاي ايران، گبه بافي است. آنان درحالي با مشکلات عديده و مشقت فراوان شغل خود را رها نکرده‌اند كه چشم انتظار دولتمردان هستند تا گره‌اي از مشکلات شان را بگشايند.‏
    مديرعامل شرکت تعاوني فرش دستباف روستايي گناوه استان بوشهر با انتقاد از مشکلات فرشبافي مي‌گويد: اين شرکت در سال 1374 تأسيس شد و به ثبت رسيد و 2700 نفر را که همگي‌شان زنان روستاهاي همجوار هستند، عضو دارد، اما از اين تعداد فقط 500 نفر فعالند.‏
    صديقه ليراوي مي‌افزايد: شهرستان گناوه بهترين و مرغوب‌ترين و باکيفيت‌ترين «گبه» را به نسبت ديگر مناطق کشور توليد مي‌کند که همين امر باعث شده است «گبه شول» آوازه جهاني پيدا کند.‏
    وي مي‌گويد: اين شرکت نسبت به تهيه و تامين مواداوليه، فروش توليدات، بيمه بافندگان و اخذ تسهيلات بانکي از اعضا، حمايت مي‌کند و توانسته است براي تعداد زيادي از زنان روستا ايجاد شغل کند تا بتوانند با اندک درآمدي که از اين حرفه به دست مي‌آورند، بخشي از مايحتاج زندگي خودرا تامين کنند.‏
    وي، گران شدن مواد اوليه، بالابودن بهره بانکي و نبود بازارياب را از عمده مشکلات گريبانگير حرفه گبه‌بافي مي‌داند و تصريح مي‌کند: بالارفتن نرخ مواداوليه سبب شده است براي تهيه اين مواد هزينه‌هاي هنگفتي پرداخت شود و اين مهم حتي بر بازار فرش کشور اثر منفي گذاشته و حجم توليد را پايين آورده است. ‏
    از سوي ديگر، عمده بافندگان در منازل خود با مشکلات فراوان گبه توليد مي‌کنند که اگر کارگاهي براي آنان داير شود، در آن مکان بدون دغدغه خاطر اقدام به توليد و درآمد بيشتري از اين طريق براي خانواده خود کسب مي‌كنند. سود بالاي تسهيلات بانکي، آورده بانکي و بازاريابي از ديگر مشکلات اين حرفه است که توجه مسئولان را مي‌طلبد.‏
    فرش ايراني فقط کالايي لوکس و صادراتي نيست، بلکه گره به گره و رج به رج آن فرهنگ، ذوق و هويت ايراني است. اين هنر آنچنان با فرهنگ مردم ايران عجين شده است که حفظ و صيانت از آن، حفظ و صيانت از فرهنگ ايراني است و از اينرو به جاست که با برنامه‌ريزي‌هاي مناسب و هدفمند، اين هنر اصيل را حفظ و جايگاه آن را در سطح جهان، حفظ کرد. 


  همچنين در اين باره بخوانيد:
  دغدغه حضور در بازارهاي جهاني 


 
  رويدادها
  مقالات
  گفتگو
  دنياي نشر
  گزارش
  نقد و نظر
  قوانين و مقررات
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.