بانک جامع اطلاعات فرش و دست بافته های ایران
 

  جستجو
 موزه فرش  
بازرگاني سبحه
 OldCarpet.com  
 مجله گره  
 مجله هالي
 سازمان توسعه تجارت ايران
 Miri Iranian Knots
 ICOC
 Araghchi Carpet
 DOMOTEX
 مرکز ملي فرش
 فرش در آيينه مجلات
 دسترسي اعضا
نام:
رمز عبور:


عضو جديد








 

نظر بدهيد! 

نسخه چاپ

 ارسال براي ديگران

 بازگشت




تاريخ درج: 9/6/94    روزنامه كيهان


كار دست ايران اما به سفارش چين!
نگاهي به بازار هنر تقلبي و صنايع دستي وارداتي




94/6/9 - کارپتور
    
    
    مي گويند صنايع دستي هر كشوري معرف هنر، فرهنگ و البته تاريخ و تمدن آن كشور است.
     اين هنر گرانبها براي كشور ما كه روزگاري بالاي 340 هنر صنايع دستي در آن وجود داشته به راستي قابل توجه است و معناي عميقي با خود يدك مي كشد.
     روزگاري نه چندان دور تمام شهرهاي ما هنر و صنايع دستي مخصوص به خود داشت. هنري كه نه تنها براي خودشان و مسافراني كه پا به اين شهرها مي گذاشتند قابل توجه بود كه حتي آوازه اش به گوش مسافران خارجي هم مي رسيد.
     اما حالاروزگار صنايع دستي چندان خوش نيست، صنايع دستي بي شماري به مرور زمان از چرخه توليد خارج شده اند و براي هميشه به خاطرات سپرده شده اند. تاجايي كه ديگر حتي خيلي از شهرها، هنر و صنايع دستي را كه به آن شهرت داشته اند ديگر ندارند.
     هرچند بازارچه ها و جشنواره هاي متعددي هر ساله با هدف ترويج و حفظ اين هنرها برگزار مي شود اما هيچ كدام از اين راهكارها و اقدامات مقطعي نيز تاكنون نتوانسته براي بحران واقعي اين هنرهاي اصيل چاره اي پيداكند. چرا كه بازار صنايع دستي ايراني مدت هاست به درد تازه دچار شده؛ درد ورود صنايع دستي تقلبي به نام هنر ايراني!
     صنايعي كه كپي برابر اصل نمونه ايراني در جاهاي مختلف يا حتي داخل كشور توليد مي شود و با امضا و مهر و علائم انحصاري هنرمندان معروف و البته با قيمت هايي بسيار پايين كه نشان از كيفيت نازل دارد، به پشت ويترين ها و در نهايت سبد خريد مشتري ها راه پيدا مي كنند.به اين ترتيب نه تنها بسياري از اين رشته ها براي هميشه نابود مي شود و هنرمندان زيادي دست از كار مي كشند كه حتي كيفيت و اصالت هنر دست ايراني نيز در بازار هاي جهاني به شدت مخدوش مي شود. ضربه بزرگي كه به راستي تكان دهنده و غير قابل جبران است.
     در گزارش امروز و فرداي کيهان سري زديم به چند بورس خريد صنايع دستي و گفت و گو با فروشندگان و هنرمندان اين صنايع و نگاهي انداختيم به رشته هايي كه به دلايل مختلف براي هميشه فراموش شدند.
    
     فيل هاي چوبي به جاي مينا كاري اصفهان!
     هرچند صنايع دستي از آن موضوعات داغي است كه تقريبا هميشه مي تواند يكي از دغدغه هاي مهم ميراث فرهنگي باشد و البته سوژه مناسبي براي نوشتن و گفتن از آن.اما گاهي وقت ها يك اتفاق ساده هم مي تواند تلنگر خوبي باشد براي يادآوري مشكلاتي كه در يك قدمي ما هستند و هيچ كس به خوبي آنها را نمي بيند. موضوعي كه از يك اتفاق ساده شروع شد. از يك سوغاتي به ظاهر ساده. يك فيل چوبي كوچك روي گل بنفشه. سوغات تايلند.مي گفتند اين نماد و سوغات معروف اين كشور است و محال است كه كسي به آنجا سفر كند و چند بسته ازاين مجسمه ها نخرد!
     سوغاتي كه عجيب مرا به ياد درد تلخي انداخت كه اين روزها در يك قدمي ما مي گذرد. درد بي سوغات شدن! آن هم در كشوري كه روزي صنايع دستي اش يك تنه تمام سوغاتي هاي جهان را حريف بود اما امروز .... .امروز، روزشمار ماندن يا نابودي رشته هاي صنايع دستي اصيل و ناب ايراني از راه رسيده. رشته هايي كه يكي بعد از ديگري نابود مي شوند و هنرمنداني كه براي هميشه دست از هنر مي كشند. درعوض اين فروشگاه هاي سوغات چيني وهندي وآفريقايي بزرگ تر و بزرگ تر مي شوند و ديگر اگرهم ردي ازسوغات و هنر دست باشد كه نيست، پشتش با آن خط ريز نفرت انگيز جمله ساخت چين به جا مانده است!
     يكي از مغازه دارهاي صنايع دستي مي گفت، يك زماني بيشتر از 340 رشته صنايع دستي داشتيم. 340 رشته ... .رقمي كه كم نيست اما كم شدني است. حالااما نزديك به 100 رشته صنايع دستي براي هميشه نابود شده و ديگرهيچ كس در آن رشته ها دست به هنر نيست! چطور مي شود ظرف چند سال، فقط چند سال هنرهاي صنايع دستي را كه قدمت چند صد ساله داشتند را براي هميشه به مرز نابودي كشاند؟
     اينجا خيابان شهيد نجات اللهي تهران است. جايي كه اكثر ما آن را به نام بورس خريد صنايع دستي مي شناسيم. ويترين هاي پر نقش و نگار خيابان استاد نجات اللهي را يكي يكي نگاه مي كنم. ويترين هايي پر از هنر دست و اصالت ايراني. همان چيزي كه اگر خوش بين آمده باشي وادارات مي كند بادي به غبغب بيندازي وبا غرور وارد مغازه ها شوي.
     اما نکته قابل تامل اينکه قيمت ها به طرز وحشتناكي با هم تفاوت دارد.يك مدل سيني قلمكار در چند مغازه و هر كدام با يك قيمت متفاوت، تفاوتي از40 تا 200 هزار تومان و علت؟ بازهم زياد شدن جنس تقلبي و وارداتي ...!
    
     بازار دست اجناس تقلبي است
     فروشنده يكي از مغازه ها كه مرد مسني است، خود را علي محمدي زنگنه معرفي مي كند در حالي كه روي چهار پايه كوچكي نشسته گلدان هاي سراميكي را از جعبه هاي كوچكي بيرون مي آورد، به گزارشگر كيهان مي گويد: «من بيشتر از 50 سال است كه تو كار صنايع دستي و اين چيزها بودم اما ياد ندارم كه هيچ وقت به اندازه الآن بازار دست اجناس تقلبي و اغلب ساخت چين افتاده باشد. الان متاسفانه تمامي صنايع دستي ما را چين کپي برابر اصل زده و وارد بازار کرده و تشخيص جنس اصل از تقلبي حتي براي ما که پيشکسوت اين عرصه هستيم مشکل شده چه برسد به مشتري ها!»
     ظرف كوچك فلزي را نشانم مي دهد كه پشتش امضاي يك كارگاه معروف اصفهان است اما با دست به جعبه همان ظرف اشاره مي كند كه گوشه اش با خط ريز و به لاتين نوشته شده: ساخت چين! سرش را به آرامي تكان مي دهد و مي گويد: «در روز صد تا از اين ها به اسم كار ايران به ما مي اندازن. ما كه هيچي اين همه آدم اهل هنر و كارگر را ازكار بيكار كردند. نمي دانم بگويم چقدر اما تقريبا 50 درصد ازكارهايي كه تا قبلاتو بازار بود ديگه نيست. يعني كسي نيست كه اين كارها را انجام بده.از خاتم كاري بگير تا بافته ها. از خيلي از كارها مثل جاجيم آن قدر حمايت نشد تا ديگر هيچ كس حاضر نشد كار بزنه. به جاش بازار پر شده از مجسمه هاي تايلندي و پاكستاني و بافته هاي هندي وچيني.»
     او مي گويد: «تقلب شده آفت اين بازار.ديگه هيچ چيز سر جاش نيست. چيني ها ديگر آن قدر وارد شده اند كه از خود اصفهان هم بهتركار مي زنند! همين جا هم كارو با دستگاه مي زنن و به اسم كار دست مي دهند به بازار.» آه عميقي مي كشد و دوباره گلدان ها را از جعبه درمي آورد.
     حرف هايش تمام مي شود اما چيزي در نگاهش هنوز ادامه دارد ... .چيزي شايد مثل خاطره يك روزگار دور.
    
     صنايع دستي ايراني اما ساخت چين!
     به قفسه ها نگاهي مي اندازم. قفسه هايي پرازظروف خاتم و قلمكارو سراميك و ميناي مرصع با زيراندازهايي از جنس مخمل سوزن دوزي شده. غرق در نقش و نگار و رنگ و باغ و بهشت ايراني ... .چه واژه قشنگ و خاطره انگيزي است اين بهشت ايراني! و به همان اندازه تلخ و سياه اين بهشت ايراني ساخت چين!
     وارد مغازه ديگري آن طرف خيابان مي شوم. از فروشنده كه خانم جواني است قيمت يك گليم زيبا را مي پرسم. مي گويد: 275 هزار تومان. .اما بالافاصله به آن طرف مغازه اشاره مي كند و مي گويد: «البته اگر براي مصرف خودتان نمي خواهيد و فقط قصد هديه دادن داريد، مي توانيد از بين آنها انتخاب كنيد كه قيمت شان تقريبا نصف گليم هاي ديگر است.»
     او در پاسخ به سوال من درباره علت اين اختلاف قيمت مي گويد: «خب اينها وارداتي است و طبيعي است كه قيمتشان به اندازه گليم ايراني بالانيست .به هر حال ما بايد بازار را بسنجيم اگر قرار باشد فقط اجناس و صنايع دستي گران قيمت بياوريم، ممكن است خيلي ها توان خريد آنها را نداشته باشند، بنابراين براي همه نوع سليقه با هر نوع توان مالي بايد صنايع دستي وجود داشته باشد.»
     حالابا تعجب بيشتري از او مي پرسم كه فكر نمي كند، اينكه يك جنس تقلبي ولو با قيمت پايين تر در بازار صنايع دستي ايراني باشد، مي تواند به اصالت و شهرت اين بازار لطمه هاي غيرقابل جبراني وارد كند؟ اما او با همان خونسردي توضيح مي دهد: «خب شايد اگر اين سوال را ده سال پيش مي پرسيديد، حق را به شما مي دادم و شايد اصلاچنين اجناسي در مغازه نداشتم اما الآن كه بازار در دست صنايع دستي وارداتي به نام صنايع دستي ايراني قبضه شده است به نظرم ديگر خيلي دير است كه بخواهيم اين بحث را مطرح كنيم .چون الان هم فروشنده و هم خريدار واقعا بدش نمي آيد جنسي درست كپي برابر اصل داشته باشد منتها با نصف قيمت واقعي. اگر نگراني براي لطمه خوردن به اصالت صنايع دستي هم وجود داشت بايد خيلي زودتر از اينكه بازار به اين روز در بيايد براي آن چاره پيدا مي شد.»
    
     دستاني كه حريف دستگاه نشدند
     متاسفانه هنر صنايع دستي خيلي ناديده انگاشته شده، اين را هنرمنداني مي گويند كه سالهاي سال خاك اين هنر را خوردند و دست آخر با دستي خالي پا پس كشيدند.
     مهدي شهسواري، هنرمند و فروشنده صنايع دستي است.بيشتر از 35 سال است كه با اين هنرها انس گرفته و حالااز درد بزرگ فراموشي مي گويد. از اينكه هيچ كس به معناي واقعي دلسوز هنر صنايع دستي نبوده و برعكس وعده ها و شعارها هيچ كس حامي اين هنر ظريف ايراني نشد.
     او در گفت و گو با گزارشگر کيهان مي گويد: «ظلمي كه در حق صنايع دستي ايراني شد در حق هيچ هنر ديگري نشد. يادش بخير يك زماني هنرمندان زيادي دست به هنر بودند اما امروز همه رفتند دنبال پول. هم كارگرها بيكار ماندند و هم كارگاه ها تعطيل شدند.يك زماني مي گفتند سازمان صنايع دستي متولي اصلي است اما هر كسي كه آمد در راس اين سازمان به دنبال سياسي كاري بود نه دلسوزي براي اين هنرها. وگرنه چرا اين همه هنرمند بايد كارگاه هاي صنايع دستي را جمع كنند؟ كارگاه حاج علي بختياري كه روزگاري استاد مطرح شيشه گري ايراني بود الآن تبديل شده به انبار شيشه قليان! در حالي كه چندين سال پيش كشور آلمان ازاو دعوت كرد و به هوشمندانه ترين شيوه ممكن هنر دست او را دزديدند و حالايك ليوان يا گلدان شيشه اي را بايد از فروشگاه هاي لوكس بالاي شهر به اسم كار لوكس به قيمت 100 هزار تومان به اسم كار آلمان و سوئد خريد.يعني درست همان هنري را كه سالها پيش كسي قدرش را ندانست و امروزه منسوخ شده، در كشورهاي ديگر به عنوان هنر مدرن تازه روي بورس آمده است.»
     او در ادامه مي افزايد: «ديگر هيچ كس سر جاي واقعي اش نيست.مثلايك روز از دارايي آمدند گفتند ديگر نبايد تابلو فرش بفروشيد اما هيچ كس نگفت خب تكليف اين همه بافنده روستايي و عشايري كه با خون دل اينها را مي بافند چه مي شود؟ مگر مي شود يك شبه اين هنر را كه قدمت هزار ساله دارد تعطيل كرد ؟يا مثلاتقريبا تمام كارگاه هاي چرم دوزي تهران كه تمام كارهايشان به دنيا صادر مي شد، جمع شدند، كارگاه هاي شيشه گري، ترمه بافي. كارگاه ترمه بافي خانم بختياري واقع درابن بابويه كه نزديك به صد نفر كارگر و هنرمند داشت. يا كارگاه هاي گليم بافي شهرنمين همه جمع شدند. سوزن دوزي بلوچ، پته كرمان، جاجيم آذربايجان و خلخال، گليم سيرجان، مسگري كرمان اينها الآن كجا هستند؟ ديگر هيچ نمونه منحصربه فردي در بازار نيست.همين چند وقت پيش شنيدم كه يكي ازخاتم كارهاي معروف اصفهان كه همه مي شناسندش الآن راننده تاكسي شده .گليم باف عشاير فارس مي شناسم كه الآن روي كاميون كار مي كند.معرق كار معروف كه اسمش را نمي برم الآن تره بار زده.كسي كه هنر دستش را در هوا تو اروپا مي زدند الآن داره ميوه مي فروشه؟ باور مي كنيد؟ تمام اينها را با نام و نشاني هايشان دارم كه اگر بخواهيد بهتان مي دهم با تك تك شان صحبت كنيد تا ببينيد چه بلايي به سر هنر و صنايع دستي آمده است!»
    
     روزنامه كيهان، شماره 21145 به تاريخ 9/6/94، صفحه 5 (گزارش روز)  




 
  رويدادها
  مقالات
  گفتگو
  دنياي نشر
  گزارش
  نقد و نظر
  قوانين و مقررات
    کليه حقوق متعلق به سايت اطلاع رساني فرش ايران است
نقل مطالب به هر شکل تنها با ذکر عنوان و نشاني سايت مجاز است
CARPETOUR.COM   2000-2009 All Rights Reserved.